
Welk uitstelgedrag is voor jou zo kenmerkend?
Iedereen stelt weleens iets uit. Een lastige taak, een belangrijk gesprek of een beslissing die genomen moet worden. Soms ontbreekt de tijd, soms de motivatie en soms vinden we steeds opnieuw een reden waarom het later beter uitkomt. Toch is uitstelgedrag vaak meer dan een kwestie van luiheid of gebrek aan discipline. Sterker nog: de meeste mensen die uitstellen zijn helemaal niet lui. Vaak zit er een diepere oorzaak achter. Uitstelgedrag is meestal een reactie op spanning, onzekerheid, angst voor fouten of een behoefte aan controle.
Op de middelbare school stelde ik het maken van een opdracht vaak uit tot het allerlaatste moment. Waarom eigenlijk? Niet omdat ik niet wilde werken of dat ik het niet leuk vond, niet omdat ik eerst alle informatie wilde verzamelen alvorens aan de slag te gaan en ook niet omdat ik niet van studeren hield. Nee, pas toen het spannend werd sprak ik mezelf toe en ging ik ijverig aan het werk. Er gebeurde dus iets in mij waardoor ik mezelf 'aan het werk zette'. De conclusie die dan trok was dat ik onder druk tot de beste prestaties kon komen. Alsof het dan opeens wel kan. Wellicht heb jij ook zo'n voorbeeld.
Hoewel iedereen weleens uitstelt, doet niet iedereen dat om dezelfde reden. De oorzaak van uitstelgedrag verschilt van persoon tot persoon en hangt vaak samen met iemands persoonlijkheid. Dat is belangrijke informatie. Want zodra je begrijpt waar uitstelgedrag vandaan komt, begrijp je niet alleen jezelf beter, maar kun je ook anderen effectiever begeleiden. Vanuit het Process Communication Model® (PCM) onderscheiden we zes veelvoorkomende vormen van uitstelgedrag. Iedere vorm vraagt om een andere aanpak.
De perfectionist stelt uit omdat hij of zij denkt dat een taak perfect moet worden uitgevoerd. Vaak saboteert deze persoon zichzelf met de gedachte dat langer nadenken of het verzamelen van meer informatie automatisch leidt tot een beter resultaat. Daarnaast leeft de overtuiging dat een vroege beslissing of direct handelen ten koste gaat van controle en kwaliteit.
Juist die drang naar perfectie wordt uiteindelijk de grootste rem op vooruitgang. Ondersteun hen daarom bij het nemen van beslissingen die voor hen voelen als een verlies van controle. Help hen door hun denkvermogen en probleemoplossend vermogen te erkennen en te waarderen. Moedig hen vervolgens aan om de behoefte aan volledige zekerheid los te laten en in beweging te komen. Meer informatie zal hen namelijk zelden helpen zich daadwerkelijk zekerder te voelen.
De gijzelhouder stelt uit vanwege de hoge normen en vaak onrealistische verwachtingen die hij of zij aan zichzelf en anderen stelt. Er bestaat een sterke behoefte aan duidelijkheid over wat nodig is om te slagen en aan een resultaat dat voldoet aan het eigen beeld van perfectie. Daardoor ligt de focus vaak op wat nog niet goed genoeg is en wat beter moet. Met deze houding houden zij niet alleen zichzelf, maar ook anderen onbedoeld gegijzeld.
Dit streven naar perfectie komt vaak voort uit de angst om niet te kunnen voldoen aan de hoge eisen die zij zichzelf opleggen. Ondersteun hen daarom door hun overtuiging, betrokkenheid en toewijding te erkennen. Waardeer hun streven naar kwaliteit, maar nodig hen tegelijkertijd uit om kritisch te kijken naar de normen en verwachtingen die zij aan zichzelf en anderen stellen. Door nieuwsgierige vragen te stellen, help je hen om meer realistische afwegingen te maken en gemakkelijker in beweging te komen.
De pleaser stelt uit omdat hij of zij van nature graag een oplossing zoekt waar iedereen zich in kan vinden. De angst voor afkeuring, teleurstelling of afwijzing maakt het lastig om knopen door te hakken. Achter dit gedrag schuilt vaak de overtuiging dat fouten maken leidt tot boosheid of afkeuring van anderen. Hierdoor ontstaat onzekerheid en de angst om niet geaccepteerd te worden.
Het streven naar consensus komt voort uit oprechte betrokkenheid en mededogen. Wat ze nodig hebben, is de bevestiging dat zij gewaardeerd worden om wie zij zijn, ongeacht de keuzes die zij maken. Wanneer zij die waardering als onvoorwaardelijk ervaren, groeit het vertrouwen om beslissingen te nemen en verder te gaan, ook wanneer die beslissingen moeilijk of impopulair zijn.
De afwachter stelt uit omdat hij of zij zich onvoldoende bekwaam voelt om beslissingen te nemen. Door een gebrek aan vertrouwen in de eigen autonomie blijft deze persoon vaak op de achtergrond en wacht op richting of besluitvorming van anderen. In de hoop dat iemand anders het initiatief neemt, worden keuzes en acties vooruitgeschoven.
Twijfel daarbij niet aan de intenties of inzet van deze persoon. Het probleem zit meestal niet in onwil, maar in een gebrek aan zelfsturend vermogen. Zij halen hun motivatie vaak van buiten zichzelf en hebben daardoor behoefte aan duidelijke richting en ondersteuning. Help hen door helder en concreet aan te geven welke stappen zij kunnen nemen en welke acties van hen worden verwacht.
De verantwoordelijkheidsvermijder stelt uit om te voorkomen dat hij of zij verantwoordelijkheid moet nemen of moet voldoen aan verwachtingen van anderen. Daarbij leeft vaak de hoop dat iemand anders de taak overneemt of dat de noodzaak vanzelf verdwijnt. Wanneer tijdsdruk ontstaat, wordt de oorzaak van het probleem al snel buiten zichzelf gezocht. De verantwoordelijkheid wordt dan toegeschreven aan anderen of aan de omstandigheden waarmee men is geconfronteerd.
Voorkom dat je in de verleiding komt de taak over te nemen. Help deze persoon juist om eigenaarschap te ontwikkelen door vertrouwen uit te spreken in zijn of haar capaciteiten. Moedig aan om de aanwezige creativiteit, flexibiliteit en talenten in te zetten om tot een oplossing te komen. Juist door zelf verantwoordelijkheid te nemen en oplossingen te vinden, groeit het vertrouwen om taken succesvol af te ronden.
De spanningzoeker stelt uit totdat de druk oploopt en de uitdaging groot genoeg wordt. Juist wanneer de inzet hoog is en het spannend wordt, komt deze persoon in beweging. Als een taak te weinig uitdaging, zichtbaarheid of beloning biedt, bestaat het risico dat hij of zij probeert de taak bij iemand anders neer te leggen. En als dat niet lukt zullen ze er alles aan doen om de schuld van zich af te schuiven, waarbij zelfs intimidatie en manipulatie niet wordt geschuwd.
Speel daarom in op hun behoefte aan uitdaging en dynamiek. Geef ruimte voor initiatief, maak het doel aantrekkelijk en voeg waar mogelijk een competitief of uitdagend element toe. Help hen om hun energie te richten op het behalen van resultaten en waardeer hen wanneer zij verantwoordelijkheid nemen en zaken succesvol afronden.
Wanneer iemand regelmatig uitstelt, accepteren we dat vaak als een kenmerkend iets voor zijn of haar karakter. "Zo is hij nu eenmaal." Maar daarmee lossen we niets op. Effectiever is het om nieuwsgierig te worden naar de oorzaak. Waarom wordt deze taak uitgesteld? Welke behoefte, onzekerheid of valkuil zit daarachter? Pas wanneer je begrijpt waar het gedrag vandaan komt, kun je iemand helpen om in beweging te komen. Want uitstelgedrag is meestal niet het probleem. Het is een signaal dat er iets anders speelt.
Wil je beter begrijpen waarom jijzelf of anderen uitstellen en hoe je dat gedrag op een positieve manier kunt beïnvloeden? Met het Process Communication Model® (PCM) leer je uitstelgedrag herkennen, begrijpen én doorbreken. Zo vergroot je niet alleen je effectiviteit, maar help je ook anderen in beweging te komen. Wil jij hier meer van weten en waar dit uitstelgedrag vandaan komt? Geef je dan op voor een van onze trainingen.