Herken (stress)gedragingen

Leer (stress)gedrag te observeren en weet hoe je die kan duiden.

Observeer negatief stressgedrag en weet wat daaruit kan worden opgemaakt.

Elk individu heeft regelmatig te maken met druk en/of stress en om dat op te merken moet je weten waar je dat aan kan zien. In zulke omstandigheden zijn er ook dikwijls specifieke voorspelbare gedragspatronen waar te nemen. En dat geldt niet alleen bij het kijken naar anderen, maar ook naar jezelf.

In deze blog ga ik in op Rutte's gedragingen rondom het Omtzigt-debat. We kennen hem als een gedreven politicus die nu al ruim tien jaar zijn taak als premier vol overgave uitvoert. Toch heeft zijn premierschap en politieke carrière verschillende keren aan een dun draadje gebungeld. Zo ook in dat debat. Wat ik bij hem zag voor, in en na dat debat triggerde me.

Ik geef eerst aan wat ik bij hem observeerde om daarna toe te lichten hoe ik zijn gedragingen plaats aan de hand van het Process Communication Model® (PCM). Dit is een krachtig instrument dat je inzicht geeft in menselijke gedragingen en voorspelbare gedragspatronen.

Mijn observatie van Rutte's gedrag

Na de verkiezingen op 17 maart werd al vlot gestart met de verkenningsgesprekken. Alles was gericht op een snel formatieproces. Tot het moment, op donderdagmorgen 25 maart, dat Ollongren plotseling huiswaarts moest omdat ze positief getest was op Corona. Ze pakte haar stukken en liep voor het oog van de camera met een notitie 'Aandachtspunten 2e ronde VVD en D66'. En op die notitie stond dat ene zinnetje 'Positie Omtzigt, functie elders'. En dat zinnetje kreeg plots alle aandacht.

Toen Rutte, drie dagen na zijn gesprek met de verkenners, werd ondervraagd door een verslaggever van RTL Nieuws beweerde hij stellig dat hij in het gesprek met de verkenners niet over de persoon Omtzigt had gesproken. Letterlijk vroeg de verslaggever aan Rutte "Hebt u dat ter sprake gebracht, de positie van Omtzigt?" waarop Rutte antwoordde: "Nee, helemaal niet."

Wat mij opviel was de zelfverzekerde houding waarop hij de verslaggever recht in de ogen aankeek. Hij wilde in elk geval niet te lang stilstaan hoe dat ene zinnetje op zo'n aandachtlijstje kon komen. Bij een andere verslaggever gaf Rutte aan dat de genoemde verkenners geen verantwoording hoefden af te leggen. Dit omdat ze geen verkenner meer waren en al vervangen waren door twee andere verkenners.

In het politieke landschap was wantrouwen ontstaan door die 'gelekte' notitie. Het debat startte op woensdag 31 maart. In dat debat liet Rutte zich ontvallen dat hij die ochtend rond half acht via-via was geïnformeerd dat in het verslag van zijn gesprek de naam Omtzigt wordt genoemd. Daaruit bleek dat Rutte toch over Omtzigt had gesproken. Het wantrouwen werd daardoor groter en groter.

Wat mij opviel was dat Rutte standvastig bleef en sterk benadrukte dat hij zich niets meer van kon herinneren dat hij over Omtzigt had gesproken. Daarom, zo zei hij, heb ik niet gelogen. De twijfel en ongeloof bij de kamerleden werd daardoor niet weggenomen. Integendeel, hij werd beticht van liegen en bedriegen. Anderen verwezen naar eerdere gebeurtenissen waarvan Rutte zich niets meer kon herinneren. Het werd ook bestempeld als een patroon dat hij laat zien in bedenkelijke kwesties.

Hoe het ook zij, wat mij in elk geval opviel was dat Rutte alles deed om maar eerlijk en betrouwbaar over te komen om zo anderen te overtuigen. Dat lukte hem niet. Het leidde tot een motie van afkeuring en een motie van wantrouwen.

Mijn duiding van zijn gedrag, waarom hij iets (niet) deed en ook wat je kan verwachten

Dit doe ik aan de hand van het Process Communication Model® (PCM). PCM stelt dat elk individu zes persoonlijkheidstypen in zich heeft. Eén van die zes is het meest prominent aanwezig. Als ik in het algemeen op Rutte let, dan zie ik dat Rutte de kwaliteit heeft om vriendelijk en overtuigend over te komen. Ik zie hem als iemand die standvastig, vastberaden en actiegericht is.

Door te kijken naar iemands gedragingen en de karaktersterkten die iemand laat zien kan je met de kennis van PCM een goede en betrouwbare inschatting maken hoe zo iemand zich zal (gaan) gedragen als hij of zij druk of stress ervaart. In dit geval komen de kenmerken het meest overeen met die van het persoonlijkheidstype Promotor. Vanuit PCM weten we dat mensen met veel Promotor energie de neiging hebben om in gespannen situaties de bal direct terug te spelen en anderen te laten geloven dat zij het bij het verkeerde eind hebben. Ook willen ze graag zaken naar hun hand zetten en de regie hebben en houden. Dat kan heel ver doorslaan door te manipulatief te gaan handelen.

Dat overziende, dan ligt hier voor mij een verklaring dat de kans heel groot is dat Rutte wel over Omtzigt heeft gesproken in het kader van een functie elders. Vanuit PCM weten we dat mensen met veel Promotor energie zoveel mogelijk zelf willen beslissen en ook denken in termen van winnen. Verlies nemen, door de eer aan jezelf te houden, is niet wat zo in hen opkomt. Het komt dan voor mij ook niet als een verrassing dat Rutte al heel snel, na die uitslagen van de moties, aangaf dat hij er alles aan zal gaan doen om het geschonden vertrouwen weer terug te winnen.

Wil jij ook de (stress)gedragingen bij anderen (maar ook die van jezelf!) leren herkennen en wat jij kan doen om negatief gedrag te voorkomen?

Neem dan contact op of meld je aan voor een basisvaardigheidstraining.